Uyuşturucu Suçlarında Etkin Pişmanlık ve Denetimli Serbestlik

Uyuşturucu madde suçları, Türk Ceza Kanunu’nda "Kamunun Sağlığına Karşı Suçlar" başlığı altında düzenlenen ve oldukça ağır yaptırımları olan suç tipleridir. Özellikle Bursa gibi metropollerde gerçekleştirilen yoğun narkotik operasyonları neticesinde; kişisel kullanım sınırları içinde kalan birçok vaka, "ticaret suçu" olarak nitelendirilmekte ve kişiler haksız yere "torbacı" veya "satıcı" muamelesi görmektedir.

Uyuşturucu davaları, teknik ve hukuki detayların hayati önem taşıdığı, özgürlüğün pamuk ipliğine bağlı olduğu süreçlerdir. Sanığın TCK 191 kapsamında "içici" mi, yoksa TCK 188 kapsamında "satıcı" mı sayılacağı; 2 yıl denetimli serbestlik ile 15 yıl ve üzeri hapis cezası arasındaki uçurumu belirler.

Bursa Osmangazi Ceza Avukatı Ersin Doğan olarak hazırladığım bu rehberde; uyuşturucu suçlarında yargılama sürecini, Yargıtay’ın yerleşik "satıcı–kullanıcı" ayrımı kriterlerini, Etkin Pişmanlık hükümlerini ve hukuka aykırı aramaların sonuçlarını birleştirdim.

1. Satıcı mı, Kullanıcı mı? Yargıtay’ın Esas Aldığı 3 Temel Kriter

Kanun koyucu, uyuşturucu kullanan kişiyi "tedavi edilmesi gereken kişi", satan kişiyi ise "ağır suçlu" olarak görür. Yargıtay Ceza Genel Kurulu, bir kişinin uyuşturucu maddeyi kullanmak amacıyla mı yoksa ticaret amacıyla mı bulundurduğunu şu ölçütlerle belirler:

A. Ele Geçirilen Maddenin Miktarı (Yıllık Kullanım Sınırı)

Kişisel kullanım sınırları, maddenin türüne göre değişir. Yargıtay yerleşik içtihatlarına göre; bir kişinin yıllık esrar kullanım ihtiyacı ortalama 600-700 gram kabul edilir. Ancak Eroin, Kokain, Bonzai (Sentetik Kannabinoid) ve özellikle Metamfetamin gibi maddelerde çok daha düşük miktarlar dahi "ticaret şüphesi" doğurur ve satıcılık karinesi sayılabilir.

B. Paketleme ve Saklama Biçimi

Maddenin fiziksel durumu hayati önem taşır.

• Kullanıcı Karinesi: Maddenin tek parça halinde bulunması.
• Satıcı Karinesi: Maddenin küçük küçük paketlenmiş (fişeklenmiş), daralı ağırlıkları eşit, satışa hazır halde bulunması ticaret suçunun en güçlü göstergesidir. Örneğin; 20 gram esrarın tek parça olması ile 1'er gramlık 20 paket halinde olması hukuken tamamen farklı sonuçlar doğurur.

C. Yardımcı Deliller (Terazi, Liste, Para)

Evde veya araçta bulunan hassas terazi, uyuşturucu paketlemeye yarayan kilitli poşetler, alacak-verecek listeleri veya uyuşturucu ticaretinden elde edildiği düşünülen yüksek miktarda nakit para; Yargıtay içtihatlarında doğrudan satıcılık delili sayılmaktadır.

2. Uyuşturucu veya Uyarıcı Madde İmal ve Ticareti (TCK 188)

Halk arasında "Torbacılık" olarak bilinen bu suç; uyuşturucu maddeyi ruhsatsız olarak imal eden, ithal/ihraç eden, satan, satışa arz eden, başkasına veren, sevk eden, nakleden veya depolayan kişileri kapsar.

• Temel Ceza: 10 yıldan az olmamak üzere hapis cezasıdır.
• Ağırlaştırıcı Nedenler (Madde Türü): Satılan madde Eroin, Kokain, Morfin, Bonzai veya Metamfetamin türevleri ise ceza yarı oranında artırılır (En az 15 yıl).
• Mekan Sınırı: Suç; okul, yurt, hastane, kışla veya ibadethane gibi yerlere 200 metreden yakın mesafede işlenirse ceza yarı oranında artırılır.
• Çocuklara Satış: Eğer uyuşturucu madde verilen veya satılan kişi 18 yaşından küçükse, verilecek ceza 15 yıldan az olamaz.

⚠️ Önemli Uyarı: Yargıtay uygulamasına göre; arkadaşınıza "bir kerelik" bedava uyuşturucu vermek, "ikram etmek" veya "birlikte içmek için temin etmek" de TİCARET suçu sayılır. Maddi menfaat (para) elde edilip edilmemesi suçun oluşumunu engellemez.

3. Kullanmak İçin Uyuşturucu Madde Bulundurma (TCK 191)

Eğer yakalanan madde kişisel kullanım sınırındaysa ve satışa dair delil yoksa, TCK 191 hükümleri uygulanır.

• Cezası: 2 yıldan 5 yıla kadar hapis cezasıdır.
• Kamu Davasının Açılmasının Ertelenmesi (KDAE): Kişi daha önce bu suçtan işlem görmemişse, savcılık dava açmaz ve 5 yıl süreyle erteleme kararı verir.
• Denetimli Serbestlik ve Tedavi: Erteleme süresi içinde kişiye en az 1 yıl denetimli serbestlik uygulanır. Bu süreçte temiz idrar tahlili vermesi şarttır. Yükümlülükleri ihlal eden veya tekrar uyuşturucu kullanan kişi hakkında dava açılır.

4. Etkin Pişmanlık: Cezadan Kurtulma veya İndirim Yolu (TCK 192)

Uyuşturucu suçlarında devlet, suç örgütünü ve kaynağı bulmak için işbirliği yapan sanıklara ciddi indirimler tanır.

1. Yakalanmadan Önce (Cezasızlık): Suç henüz resmi makamlarca haber alınmadan önce; maddeyi kimden aldığını, nerede saklandığını bildirip suçluların yakalanmasını sağlayan kişiye ceza verilmez.
2. Yakalandıktan Sonra (İndirim): Yakalandıktan sonra; suçun ortaya çıkmasına ve diğer suçluların yakalanmasına yardım eden kişinin cezasında dörtte birden yarısına kadar indirim yapılır.

Şart: Verilen bilgilerin "somut", "doğrulanabilir" ve faillerin yakalanmasına "elverişli" olması gerekir.

5. Hukuka Aykırı Arama: "Zehirli Ağacın Meyvesi"

Uyuşturucu davalarında beraat kararlarının en önemli dayanağı usulsüz arama işlemidir.

• Polisin, hakim veya savcıdan alınmış yazılı bir arama kararı olmadan; keyfi olarak konut, araç (görünmeyen kısımları) veya detaylı üst araması yapması hukuka aykırıdır.
• Yargıtay Kararı: Hukuka aykırı yapılan aramada ele geçirilen uyuşturucu madde, "Zehirli Ağacın Meyvesi" hükmündedir ve delil olarak kullanılamaz. Bu durumda sanık hakkında, madde ne kadar çok olursa olsun BERAAT kararı verilmelidir.