Karşılıksız Çek Suçu, Hapis Cezası ve Yargıtay İçtihatları (2026)

Ticari hayatta güvenilir bir ödeme aracı olarak kurgulanan çek, 2026 yılı itibarıyla değişen ekonomik konjonktür ve ağırlaşan yasal yaptırımlarla birlikte hem alacaklılar hem de borçlular için en kritik hukuki savaş alanlarından birine dönüşmüştür. Özellikle Bursa gibi ticaret hacminin yüksek olduğu sanayi bölgelerinde, karşılıksız çek vakaları sadece ticari bir temerrüt değil, hürriyeti bağlayıcı cezalarla sonuçlanan birer "ekonomik suç" dosyası olarak karşımıza çıkmaktadır.

Müvekkillerimizin zihninde en çok karışan husus, kimin borcu ödeyeceği (hukuki sorumluluk) ve kimin hapis yatacağı (cezai sorumluluk) ayrımıdır. Bu makalede; 2026 yılı için geçerli banka sorumluluk tutarlarını, avalistlerin (kefillerin) "evet borçlu ama suçsuz" statüsünü, bankaların "imza benzemiyor" bahanesine karşı geliştirilecek stratejileri ve hapis cezasından kurtulmanın yollarını detaylıca inceleyeceğiz.

1. 2026 Yılı Banka Sorumluluk Tutarı

Çek Kanunu, çekin itibarını korumak adına bankalara "garantör" benzeri bir rol biçmiştir. Çek hesabı bakiyesi yetersiz olsa dahi bankalar, hamilin ibrazı üzerine belirli bir miktarı ödemekle yükümlüdür.

Güncel Durum (Ocak 2026): Her yıl Ocak ayının son haftasında Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) tarafından yeni bir tebliğ yayımlanarak bu tutarlar artırılır. Henüz 2026 Tebliği yayımlanmadığı için, şu an halihazırda 2025/3 sayılı Tebliğ'deki tutarlar geçerliliğini korumaktadır.

(Not: Ocak ayı sonunda yayımlanacak yeni tebliğ ile bu rakamın Yeniden Değerleme Oranı kapsamında artırılması beklenmektedir. Makalemiz yeni tebliğ yayımlandığında güncellenecektir.)

Pratik ve Stratejik Bilgi: Bankanın bu tutarı ödemesi için kanunda "yazılı talep şartı" açıkça düzenlenmemiştir. Ancak uygulamada banka memurları, yoğunluk veya bilgi eksikliği nedeniyle "hesapta para yok" diyerek çeki sadece mühürleyip geri verme eğilimindedir. Bu durum alacaklı için ciddi bir nakit kaybı demektir. Bu nedenle, çeki ibraz ederken tutanağa "Banka yasal sorumluluk tutarının ödenmesini ve kalan kısım için karşılıksız işlemi yapılmasını talep ediyorum" şerhinin düşülmesi, hem parayı tahsil etmek hem de banka görevlisinin sorumluluğunu doğurmak açısından hayati önem taşır.

2. Hapis ve Haciz Ayrımı: Avalist (Kefil) Hapse Girer mi?

Karşılıksız çek davalarında "borçlu" (haciz tehdidi altındaki kişi) ile "sanık" (hapis tehdidi altındaki kişi) her zaman aynı kişi değildir. Bu ayrım, özellikle aile şirketlerinde veya hatır çeki kullanımlarında büyük mağduriyetler yaratmaktadır.

• Hapis Cezası (Sanık Statüsü): 5941 sayılı Çek Kanunu'ndaki adli para cezası ve bunun ödenmemesi halinde uygulanan hapis cezası, cezaların şahsiliği ilkesi gereği sadece çeki düzenleyen keşideciye uygulanır. Eğer çek bir şirket adına düzenlenmişse, çekin ibraz tarihinde şirketi yönetmekle görevli olan Yönetim Kurulu Üyesi veya Şirket Müdürü hapis cezasıyla muhatap olur.
• Haciz Sorumluluğu (Avalist/Ciranta Statüsü): Çekin arkasını ciro edenler veya ön yüzüne (kaşe dışı) imza atarak aval verenler, borçtan müteselsilen sorumludur. Avalist, borcun tamamını ödemekle yükümlüdür; evine, arabasına, maaşına haciz gelebilir. Ancak, çek karşılıksız çıksa dahi avalist hakkında ceza davası açılamaz ve hapis cezası verilemez.

Bu nedenle, "Kefil oldum hapse girer miyim?" sorusunun cevabı 2026 yılında da nettir: Malvarlığınızı kaybedebilirsiniz ama özgürlüğünüzü kaybetmezsiniz.

3. Bankanın "İmza Tutmuyor" Bahanesi ve Yargıtay Stratejisi

Alacaklı vekillerinin tahsilat sürecinde en sık karşılaştığı engel, bankaların "Bu imza sistemdeki imzaya benzemiyor, o yüzden karşılıksız işlemi yapamam" diyerek çeki işleme almamasıdır. Bankaların bu tutumu, genellikle müşterilerini (keşideciyi) "kara listeye" girmekten koruma amacı taşır. Ancak bu durum, alacaklının 3 aylık şikayet süresini kaçırmasına neden olabilir.

Yargıtay 19. Ceza Dairesi'nin Emsal Bakışı (E. 2019/35817): Yargıtay, bankaların bu yetkisini sınırlar ve alacaklıyı koruyan bir içtihat geliştirmiştir. Karara göre:

1. Banka Bilirkişi Değildir: Banka görevlisi grafoloji (imza) uzmanı değildir, sadece şekli (görsel) bir inceleme yapabilir.
2. İşlem Zorunluluğu: İmza bariz bir şekilde farklı olsa bile banka "karşılıksızdır" şerhini düşmek zorundadır. Banka, imza inkarı savunmasını sanık yerine geçerek yapamaz.
3. Sahtecilik Yargının İşidir: İmzanın sahte olup olmadığına, keşidecinin rızası dışında atılıp atılmadığına banka değil, ancak açılacak bir davada Mahkeme (bilirkişi incelemesiyle) karar verebilir.

Strateji: Eğer banka görevlisi işlem yapmaktan kaçınırsa; "Yargıtay kararları gereği şekli inceleme yetkiniz var, sahtecilik iddiası yargılamanın konusudur. İşlemi yapmazsanız Çek Kanunu m.7/4 gereği 'talebine rağmen karşılıksız işlemi yapmayan banka görevlisi' suçu kapsamında hakkınızda Cumhuriyet Başsavcılığı'na suç duyurusunda bulunacağım" ihtarı genellikle sorunu o an çözer.

4. Hapis Cezasının İnfazı ve Kurtulma Yolu: Etkin Pişmanlık

Çek Kanunu m.5 uyarınca verilen ceza teknik olarak bir Adli Para Cezasıdır.

• Miktar: Mahkeme, çekin karşılıksız kalan bedelinden az olmamak üzere bir para cezası belirler.
• İnfaz Rejimi: Bu para cezası ödenmezse, TCK'daki genel kuralın aksine "kamuya yararlı işte çalışma" tedbiri uygulanmaz. Para cezası doğrudan hapis cezasına çevrilir.

Etkin Pişmanlık (Ödeme ile Tahliye): Borçlu için hapisten kurtulmanın tek yolu borcu ödemektir. Sanık; soruşturma, dava veya infaz aşamasında (hatta cezaevine girdikten sonra bile);

1. Çek bedelini (karşılıksız kalan kısım),
2. İbraz tarihinden itibaren işleyen ticari temerrüt faizini,
3. Varsa yargılama giderleri ve vekalet ücretini,

öderse ceza tüm sonuçlarıyla ortadan kalkar ve sanık derhal tahliye edilir. Kısmi ödemede ise ceza, ödenen miktar oranında indirilir.

5. Kritik Süre: Şikayet ve Zamanaşımı

Karşılıksız çek suçu, resen soruşturulan bir suç değildir; alacaklının şikayetine tabidir. Kanun koyucu bu konuda kesin ve hak düşürücü süreler öngörmüştür.

• Süre: Şikayet süresi, fiilin (ibraz ve karşılıksız işlemi) ve failin öğrenildiği tarihten itibaren 3 aydır.
• Niteliği: Bu süre hak düşürücü süredir. 3 ay içinde İcra Ceza Mahkemesi'ne veya Savcılığa şikayet yapılmazsa, hapis cezası talep etme hakkı sonsuza dek kaybolur. Alacaklı sadece hukuk davası (icra takibi) ile yetinmek zorunda kalır.

⚖️ Yasal Uyarı: Bu içerik, 5941 sayılı Çek Kanunu, 2025/3 sayılı TCMB Tebliği (Mevcut) ve Yargıtay İçtihatları esas alınarak hazırlanmıştır. Hukuki görüş değildir. Hak kaybı yaşamamak için Avukat Ersin Doğan ile iletişime geçerek profesyonel destek almanız önerilir.