Çek ve Bono (Senet) Arasındaki Kritik Farklar

Ticari hayatın iki temel ödeme aracı olan Çek ve Bono (Senet), genellikle birbirine karıştırılsa da hukuki sonuçları gece ile gündüz kadar farklıdır. Bir alacaklı için çek "güven ve ceza tehdidi" demekken, bono "vade ve haciz" demektir.

Özellikle karşılıksız çekte hapis cezası olması, çeki bonodan ayıran en keskin çizgidir. Bursa İcra ve Ticaret Avukatı Ersin Doğan olarak; TTK ve Çek Kanunu ışığında bu iki kıymetli evrakı teknik ve pratik yönleriyle karşılaştırdım.

1. Tablo ile Hızlı Bakış: Çek vs Bono

Not: Çekte vade olmaz ancak Türk ticaret uygulamasında "İleri Tarihli Çek" düzenlenerek fiili bir vade yaratılmaktadır.

2. Çek Nedir? Hapis Riski Nereden Gelir?

Çek, bankaya hitaben yazılan "Bu kağıdı getirene üzerindeki parayı hesabımdan öde" emridir.

Hapis Cezası (5941 Sayılı Kanun)

Çekin en büyük gücü cezai yaptırımıdır. Hesabında karşılığı olmayan çeki düzenleyen kişiye, çek bedeli kadar Adli Para Cezası verilir. Eğer bu para ödenmezse, borçlu doğrudan hapse girer. Bu nedenle ticari piyasada çek, senede göre çok daha güvenilir kabul edilir.

• Detaylı bilgi için: Karşılıksız Çek Cezası ve Süreci yazımızı okuyabilirsiniz.

3. Bono (Senet) Nedir? Sadece Haciz Mi Var?

Halk arasında "Senet" olarak bilinen Bono, "Şu tarihte şu kadar parayı ödeyeceğim" vaadidir.

Ödenmezse Ne Olur?

Bonoda hapis cezası yoktur. Borç ödenmezse alacaklı avukatı aracılığıyla "Kambiyo Senetlerine Özgü Haciz Yolu" ile icra takibi başlatır.

1. Borçluya ödeme emri gider.
2. 10 gün içinde ödenmezse banka hesaplarına, araca ve gayrimenkullere haciz konur.

4. Dikkat Edilmesi Gereken "Şekil Şartları"

Bir kağıdın çek veya bono sayılabilmesi için kanundaki kelimelerin aynen yazması gerekir.

• Çekte: "Çek" kelimesi, Kayıtsız şartsız ödeme emri, Banka adı, Düzenleme yeri ve tarihi, İmza.
• Bonoda: "Bono" veya "Emre Muharrer Senet" kelimesi, "Ödeyeceğim" vaadi (Ödeyiniz değil), Vade, Lehtar adı ve İmza.

Yargıtay Uyarısı: Senet üzerinde "Nakden" veya "Malen" kaydının yanlış yazılması (örneğin mal almadığı halde malen yazılması), ispat yükünü tersine çevirebilir.

5. Emsal Yargıtay Kararı: "Teminat Senedi"

Bonoların en sık tartışıldığı konu "Teminat Senedi" iddiasıdır.

Yargıtay 12. Hukuk Dairesi: "Senedin arka yüzünde veya ayrı bir sözleşmede 'Bu senet teminat amacıyla verilmiştir' ibaresi varsa ve hangi ilişkinin teminatı olduğu (Örn: Kira kontratı teminatı) açıkça belirtilmişse; bu senet Kambiyo Senedi vasfını yitirir. Alacaklı bu senetle doğrudan haciz yapamaz, önce mahkemede alacağını ispatlamak zorundadır."

Bu karar, boş senede imza atan kiracılar veya işçiler için hayati önem taşır.

SONUÇ

Çek "ceza tehdidiyle", bono ise "haciz tehdidiyle" tahsilat sağlar.

• Alacaklıysanız; hapis baskısı nedeniyle Çek almanız lehinizedir.
• Borçluysanız; ödeme güçlüğünde hapse girmemek için Bono (Senet) vermeniz daha güvenlidir.

Ticari alacaklarınızın tahsili ve kıymetli evrak hukuku konusundaki ihtilaflarda Bursa ve çevresinde Avukat Ersin Doğan ile sürecinizi profesyonelce yönetebilirsiniz.

İmza attığınız kağıdın gücünü hafife almayın.